Zabytki

Renesansowy Ratusz Miejski

Jest najcenniejszym zabytkiem Lubania i jedną z najpiękniejszych budowli renesansu na Śląsku. Budowie ratusza towarzyszyły niecodzienne okoliczności. W 1538 r. Rada Miejska wykupiła dom przy południowej pierzei rynku wraz z przyległym doń ogrodem. Właściciela owego domu z powodu jego "niezgodliwego" usposobienia nie chciano mieć za współobywatela. W 1539 r. zakupiony dom zburzono i na jego miejscu rozpoczęto budowę ratusza. W pracach bierze udział H. Lindener, znany ze swej działalności również w innych miastach Dolnego Śląska. Na budowę ratusza przeznaczono duże sumy i już w 1544 r. prace zakończono. Niestety, jeszcze w tym samym roku ratusz spłonął w ogromnym pożarze miasta. Spłonęły księgi miejskie, jak również obrazy, kosztowności i całe wyposażenie ratusza. Odbudowa trwała dość długo, tak że jeszcze pod koniec 1556 r. wnętrza nie były odrestaurowane, a dopiero w 1561 r. pokryto hełm wieży. W 1627 r. przystąpiono do budowy nowej sali obrad, nazwanej później królewską. Kolejne pożary niszczą ratusz w latach 1659 (odbudowa w 1661 r.) i 1760 (odbudowa w 1769 r.). W czasie II wojny światowej na skutek działań wojennych ratusz uległ częściowemu zniszczeniu. W roku 1950 przystąpiono do jego rekonstrukcji. W chwili obecnej jest jednym z najładniejszych zabytków Lubania, w którym siedzibę ma Urząd Stanu Cywilnego, Muzeum Regionalne, Miejska Biblioteka Publiczna i Sala Rajców.

Baszta Bracka

Swą potężną bryłą stanowi dominatę architektoniczną od południowej strony miasta. Zbudowana została najprawdopodobniej wraz z całym systemem obronnym w 1318 r. Usytuowana tuż przy bramie Brackiej, pomiędzy dwoma pasami murów, spełniała funkcję obronną w stosunku do bramy, jak i pobliskiego klasztoru franciszkanów. Wzmiankowana jest w kronice w 1510 r. z okazji pokrycia jej dachem miedzianym, jak również w 1571r. z okazji prac przy naprawie zwieńczenia baszty. Baszta założona na planie cylindrycznym zbudowana jest z kamienia bazaltowego w partii dolnej, w górnej zaś z cegły. Ceglany krenelaż, stanowiący zwieńczenie wieży dodany został w XIX wieku. Drugą linie krenelażu tworzy pas z muru o profilu schodkowym, z półokrągło zamkniętymi blendami. Na wysokości 2/3 wieży znajduje się wykusz latrynowy.

"Dom pod okrętem"

Jest jedną z najcenniejszych pozostałości, świadczących o handlowym charakterze miasta. Rodzina Kirchoffów, w której posiadaniu przez długi czas znajdował się ten dom, była notowana w księgach miejskich Lubania już w 1495 r. Kirchoffowie parający się handlem płótna cieszyli się w mieście dużym uznaniem, biorąc czynny udział w organizacji życia miejskiego. "Dom pod Okrętem" został zbudowany w 1715 r. przez Jana Kirchoffa (data zachowana na chorągiewce wietrznej). W 1820 r. przechodzi na własność rodziny Rostów, a w połowie XIX wieku zostaje gruntownie przebudowany. Od 1930 do 1945 r. Muzeum Miejskie. Zniszczony w czasie II wojny światowej odbudowany zostaje dopiero w latach 70-tych. Na portalu widnieje płaskorzeźba w kamieniu przedstawiająca żaglowiec na morzu - stąd nazwa "Dom pod Okrętem".

Wieża Kramarska

Jest pozostałością po pierwszym Ratuszu, który spłonął w 1487 roku. Zniszczony ratusz przez kilkakrotne pożary w cztery lata później zostaje całkowicie rozebrany. Pozostała wieża po ratuszu została obudowana budynkami mieszkalnymi tworząc blok śródrynkowy, który po pożarze, w pierwszych powojennych latach, został rozebrany. Pozostała wieża obudowana współczesnym parterowym niskim budynkiem od 1/3 wysokości przechodzi w oktogon, murowana z cegły i kamienia, wsparta przyporami, przepruta niewielkimi okienkami, przykryta prostym niskim hełmem stożkowym. Nazwę "Kramarska" wzięła wieża od bud i kramów, skupiających się tu niegdyś, w których rzemieślnicy lubańscy rozkładali swe towary na cotygodniowym targu.

"Dom Solny" - spichlerz

Stosunkowo dobrze zachował się "Dom Solny", zwany także "Domem Zbożowym", wzniesiony z fundacji Rady Miejskiej w latach 1537 - 39. Przeznaczony był na magazynowanie zboża i soli. Nie przedstawia on szczególnych wartości architektonicznych, jednak jest historycznym dokumentem epoki. Budynek 3-kondygnacyjny na planie prostokątnym, zbudowany z kamienia bazaltowego, położony jest między pierwszym i drugim pasem murów obronnych. Na tynkowanym pasie podgzymsowym od strony południowej częściowo zachował się słabo czytelny napis z datą r. 1539. Całość zwarta, prosta i surowa z małymi otworami okiennymi. Rolę magazynu na sól i zboże spełniał do XIX wieku, kiedy to zmienił swoje przeznaczenie na więzienie miejskie. W późniejszym czasie miasto wydzierżawia pomieszczenia górne kupcom na magazyny, parter zajmuje straż przechowując sprzęt strażacki. Obecnie stoi niezagospodarowany.

Wieża Trynitarska

Dzwonnica dawnego kościoła parafialnego św. Trójcy. Kościół ten wymieniony jest w dokumentach już w 1320 r. Była to budowla kamienna o układzie trzynawowym, halowym, z wydłużonym prezbiterium. Po wielkim pożarze w 1760 r. kościół nie dźwignął się ze zgliszcz. Pozostała po nim jedynie wieża dzwonnicza, założona na rzucie kwadratu, górą przechodząca w ośmiobok. Ciekawostką jest zachowany nagrobek barokowy Johanna Vinoklena.

Mury obronne

Wzniesione zostały w 1318 r. Użyty przy ich budowie kamień bazaltowy, wydobywany w pobliskich kamieniołomach był materiałem bardzo często stosowanym w budowlach Lubańskich. Mury grubości 2,4 m posiadały górny chodnik i wzmocnione były półkolistymi basztami. W obiegających miasto podwójnym pasem murach, znajdowały się pierwotnie cztery główne bramy: Bracka, Mikołajska, Zgorzelecka i Nowogrodzka. Mury były otoczone fosą. W latach 70-tych XIX wieku mury częściowo rozebrano, fosy zasypano i urządzono promenady. Do dziś zachowały się fragmenty murów od strony płn. - zach. (od ul. Ratuszowej do wylotu ul. Wrocławskiej) oraz fragment podwójnego pierścienia murów w rejonie pl. Strażackiego (na przestrzeni od wylotu ul. Spółdzielczej do tzw. "Domu Solnego").

Kościół Rzymsko - Katolicki p.w. Trójcy Świętej

Pobudowany w latach 1859 - 1861, w miejscu dawnej Bramy Nowogrodzieckiej w północnej części miasta, w pobliżu klasztoru Magdalenek. Wzniesiony w okresie intensywnego rozwoju przemysłowego miasta i wzrostu liczby ludności katolickiej. Styl neogotycki. Obraz ołtarzowy św. Trójcy wykonany przez Engerta, dyrektora szkoły artystycznej w Pradze, ołtarze boczne wykonane przez artystę z Monachium Hauschilda. Kościół zbudowany z cegły i kamienia.

Kościół Ewangelicko - Augsburski

Wybudowany został w połowie XV wieku w stylu neo - gotyckim na miejscu kaplicy, która spłonęła. Przez 200 lat Kościół pełnil funkcję kaplicy cmentarnej, wokół znajdował się cmentarz. Od XVII wieku Kościół ten służył mieszkańcom wyznania protestanckiego pobliskiej śląskiej wsi Uniegoszcz.

Budynek dawnego gimnazjum

Zbudowany w 1588 r. jako fundacja kanclerza Adriana Albinusa. Przeznaczony był dla gimnazjum łacińskiego typu humanistycznego, które w XVII wieku było znane na całych Górnych Łużycach. Budynek ulegał kilkakrotnym pożarom, a następnie przebudowom. I tak po pożarze w 1659 - 60 r. gimnazjum zostaje odbudowane i rozszerzone w kierunku ogrodu klasztornego. Po zniszczeniach, spowodowanych wielkim pożarem w 1760 r. znów zostaje odbudowane w 1762 r. i następna przebudowa następuje w 1882 r. Budynek założony jest na planie prostokąta, zbudowany z cegły, otynkowany. W fasadzie głównej wmurowany jest kamienny portal barokowy z datą 1752 r. Po bokach portalu znajdują się dwie tablice fundacyjne. Przebudowane wnętrze nie zachowało dawnych elementów, jedynie w sieni, na osi wejścia znajduje się zachowane sklepienie żaglaste. Budynek mieści się przy ul. Szkolnej.